Waarom blijf je doorgaan terwijl je lichaam allang stop zegt?

Een burn-out ontstaat zelden van het ene op het andere moment.

De mensen die mij voor het eerst bellen, weten vaak al langer dat het niet goed gaat. Ze zeggen dingen als:

“Ik ga al heel lang over mijn grenzen heen.”

“Ik zit al een tijd niet lekker in mijn vel.”

“Er is de afgelopen periode ook wel heel veel gebeurd.”

Toch konden ze er lange tijd niet precies de vinger op leggen. Of ze voelden ergens wel dat het niet goed ging, alleen deden ze daar nog niets mee.

Ze gingen door.

Een burn-out begint zelden plotseling

Aan langdurige stress gaat vaak een hele periode vooraf.

Misschien ben je verhuisd. Is je relatie verbroken. Ben je van baan veranderd. Ben je moeder geworden en kwamen daar allerlei nieuwe verantwoordelijkheden bij. Misschien speelt er al langere tijd iets binnen je relatie of familie. Of heb je een ziekte, verlies of andere ingrijpende gebeurtenis meegemaakt.

Sommige gebeurtenissen zijn duidelijk zwaar. Andere situaties sluimeren al jaren op de achtergrond.

Je voelt dat iets niet meer klopt, maar je bent gewend geraakt aan hoe het gaat. Je reageert zoals je altijd hebt gereageerd. Je neemt dezelfde verantwoordelijkheden op je. Je past je aan en gaat verder.

Juist hardnekkige patronen zijn moeilijk te herkennen, omdat ze voor jou normaal zijn geworden.

Wanneer je nooit stilstaat bij wat een situatie met je doet, kan spanning zich steeds verder opstapelen. Totdat je lichaam op een dag veel duidelijker aangeeft dat het genoeg is.

“Het lukt nog wel”

Dit is misschien wel een van de verraderlijkste gedachten bij langdurige stress:

Het lukt nog wel.

Je staat iedere ochtend nog op. Je zorgt voor je kinderen. Je gaat naar je werk. Je doet boodschappen. Je helpt een collega. Je houdt je afspraken bij en probeert thuis ook nog gezellig te zijn.

Aan de buitenkant functioneer je dus nog.

Dat maakt het verleidelijk om te denken dat het allemaal wel meevalt.

Je bent moe, maar het lukt nog wel. Je slaapt slechter, maar het lukt nog wel. Je voelt je al weken gespannen, maar je krijgt je werk nog gedaan.

Dat je nog functioneert, betekent alleen dat je nog doorgaat. Het zegt weinig over hoeveel dit doorgaan van je vraagt.

Langdurige overbelasting ontstaat vaak heel geleidelijk. Je went aan vermoeidheid. Je went aan onrust. Je went er zelfs aan dat je jezelf steeds minder herkent.

Verantwoordelijke mensen vergeten zichzelf gemakkelijk

De mensen die ik begeleid zijn vaak betrokken en verantwoordelijk.

Ze staan klaar voor hun collega’s, kinderen, partner, ouders of vrienden. Ze voelen snel aan wat iemand anders nodig heeft en vinden het belangrijk dat alles goed geregeld is.

Zichzelf nemen ze daarin veel minder serieus.

Soms hebben ze van huis uit meegekregen dat je je niet zomaar ziek meldt. Dat je nog best een tandje bij kunt zetten. Dat rust iets is voor de avond, het weekend of de vakantie.

Daar zit een risico.

Wanneer je jezelf steeds pas aandacht geeft nadat iedereen geholpen is, kom je zelf structureel onderaan de lijst te staan.

Het weekend is geen reparatiewerkplaats

Veel mensen proberen vijf drukke dagen te compenseren met twee rustige dagen.

Ze denken: in het weekend laad ik wel weer op.

Alleen is dat toch geen leven?

Het weekend is er ook om plezier te maken, mensen te zien, iets te ondernemen en te genieten. Wanneer je ieder weekend vooral nodig hebt om bij te komen van je werkweek, blijft er weinig ruimte over voor alles wat het leven waardevol maakt.

Ik geloof sterk dat het leven bedoeld is om te leren en te groeien. Ook plezier, ontspanning en genieten horen daarbij.

En dat geldt op zaterdag en zondag, maar net zo goed op maandagmiddag of woensdagavond.

Je gewone werkdagen zijn ook onderdeel van je leven. Het zijn geen dagen die je alleen maar hoeft door te komen.

Ja zeggen voordat je hebt gevoeld wat je nodig hebt

Grenzen overschrijden gebeurt vaak automatisch.

Een collega komt naar je toe en vertelt dat een deadline niet gehaald wordt. Er is hulp nodig.

Voordat je erover hebt nagedacht, hoor je jezelf al zeggen:

“Ja hoor, kom maar. Ik help je wel.”

Pas daarna kijk je naar je eigen stapel werk en denk je: shit, wanneer moet ik dit allemaal gaan doen?

Je hebt al ja gezegd en vindt vervolgens dat je daar niet meer op terug kunt komen.

Toch is juist dat een kans om je patroon te veranderen.

Je kunt alsnog zeggen:

“Ik heb te snel geantwoord. Ik merk dat ik hier vandaag eigenlijk geen ruimte voor heb.”

Dat kan ongemakkelijk voelen. Je doet namelijk iets anders dan je gewend bent.

Een grens leren aangeven begint niet bij het altijd meteen goed doen. Het begint bij herkennen dat je over je eigen grens heen bent gegaan.

Daarna mag je een andere keuze maken.

Je lichaam gaat steeds harder praten

Wanneer je de eerste signalen lange tijd negeert, wordt het vaak moeilijker om ze nog naast je neer te leggen.

Je kunt bijvoorbeeld merken dat je:

• sneller moe bent;
• slechter slaapt;
• je moeilijker kunt concentreren;
• vaker dingen vergeet;
• sneller geïrriteerd reageert;
• meer last krijgt van lichamelijke pijntjes;
• minder goed herstelt van inspanning;
• gevoeliger wordt voor huidklachten of blessures.

Ik heb ook meegemaakt dat iemand letterlijk uitval in de benen ervoer.

Lichamelijke klachten kunnen verschillende oorzaken hebben. Aanhoudende of ernstige klachten moeten daarom altijd medisch beoordeeld worden.

Toch verdient het verband met langdurige spanning aandacht. Je lichaam probeert vaak al veel eerder iets duidelijk te maken.

Je lichaam is meestal niet ineens tegen je gaan werken. Het probeert je juist al langere tijd te beschermen.

Wat betekent gezond egoïsme?

Wat mensen eerder zouden mogen doen?

Zichzelf belangrijker vinden.

Ik noem dat graag gezond egoïsme.

Dat betekent dat je serieus neemt wat je voelt en nodig hebt. Dat je eerder op de rem trapt. Dat je tijd voor jezelf niet behandelt als iets wat alleen mag wanneer toevallig alles af is.

Die vrije tijd ontstaat meestal niet vanzelf. Er is bijna altijd nog wel iets te doen.

Me-time betekent voor mij bewust tijd innemen. Een avond voor jezelf. Alleen ergens naartoe gaan. Een wandeling maken zonder dat iemand iets van je nodig heeft. Misschien zelfs een nachtje of een reis alleen weg.

Ik spreek daarin ook uit ervaring.

Ik vind mezelf oprecht de belangrijkste persoon in mijn eigen leven.

Dat klinkt voor sommige mensen misschien groot. Voor mij betekent het dat ik mezelf serieus neem. Ik gun mezelf rust, plezier, avontuur en tijd alleen. Mijn reis naar Peru was daar een groot voorbeeld van, alleen kan het natuurlijk ook veel kleiner.

Doordat ik goed voor mezelf zorg, heb ik juist meer ruimte om er voor anderen te zijn.

Verantwoordelijkheid begint bij jezelf

Ik stel mensen regelmatig deze vraag:

Ben jij verantwoordelijk voor je eigen leven?

Het antwoord is bijna altijd ja.

Daar hoort ook bij dat je verantwoordelijkheid neemt voor je eigen grenzen, keuzes en gezondheid.

Natuurlijk kun je niet iedere verantwoordelijkheid zomaar laten vallen. Kinderen hebben je nodig. Er moet inkomen zijn. Afspraken en verplichtingen verdwijnen niet ineens.

Toch is het verstandig om jezelf af te vragen wat er werkelijk gebeurt wanneer jij een keer stopt.

Stel dat je door ziekte onverwacht niet kunt werken. Dan blijven bepaalde taken liggen. Misschien moet een collega bijspringen. Misschien moet een planning worden aangepast.

Uiteindelijk wordt er een oplossing gevonden.

Niemand is onmisbaar. Ook jij niet.

Dat klinkt misschien confronterend, maar het kan ook bevrijdend zijn.

Wanneer jij steeds verder uitgeput raakt, kun je jouw verantwoordelijkheden uiteindelijk ook niet meer goed dragen. Je functioneert minder op je werk en hebt minder energie voor de mensen die het dichtst bij je staan.

Jezelf serieus nemen is daarom geen vlucht voor verantwoordelijkheid. Het is juist een vorm van verantwoordelijkheid nemen.

De eerste stap vraagt vaak de meeste moed

Het moment waarop iemand mij belt, vind ik vaak een van de dapperste momenten.

Diegene geeft daarmee aan:

“Ik wil mezelf serieus nemen.”

“Ik wil niet langer alleen maar doorgaan.”

“Ik heb iemand nodig die met mij meekijkt.”

Tijdens zo’n eerste gesprek hoor ik regelmatig:

“Wat fijn dat ik gewoon even mijn verhaal kon vertellen.”

Praten met iemand die iets verder van je af staat, kan anders voelen dan praten met een partner, ouder, vriend of collega. Je hoeft geen rekening te houden met hun zorgen of mening. Je mag gewoon vertellen wat er speelt.

Wanneer iemand het hele verhaal hardop vertelt, wordt vaak pas zichtbaar hoeveel er in de afgelopen maanden of jaren is gebeurd.

De verhuizing. Het verlies. De nieuwe baan. Het gedoe thuis. De mantelzorg. De verantwoordelijkheid. De signalen van het lichaam.

Los van elkaar leek ieder onderdeel misschien nog wel te dragen. Bij elkaar is het een flinke optelsom geworden.

Wacht niet totdat je lichaam de beslissing neemt

Je hoeft niet meteen ontslag te nemen, je relatie te beëindigen of je hele leven om te gooien.

Begin kleiner.

Kom terug op een ja die eigenlijk een nee was. Zeg een afspraak af wanneer je merkt dat het te veel is. Vertel iemand eerlijk dat je niet lekker in je vel zit. Schrijf op welke situaties jou momenteel de meeste energie kosten.

En vooral: wacht niet tot alles vastloopt voordat je jezelf belangrijk genoeg vindt om hulp te vragen.

Je hoeft niet eerst volledig uit te vallen om jezelf serieus te mogen nemen.

Voel je al langere tijd dat je doorgaat terwijl je lichaam om rust vraagt? Tijdens een eerste gesprek mag je gewoon je verhaal vertellen. Samen kijken we naar wat zich heeft opgestapeld en wat jij nodig hebt om weer ruimte te voelen.

‍